Spółka z o.o. przy wspólności majątkowej

Jeśli małżonkowie nie zawarli intercyzy, obowiązuje ich wspólność ustawowa. W takim przypadku udziały nabyte w spółce wchodzą do majątku wspólnego, jednak formalnie wspólnikiem jest tylko ta osoba, która obejmuje udziały.

Co to oznacza w praktyce?

• Przykład 1:
  Pan Adam kupuje udziały w spółce z o.o. za pieniądze pochodzące ze wspólnego majątku małżeńskiego. Wspólnikiem staje się wyłącznie on. Pani Anna – choć współfinansowała zakup – nie zostaje automatycznie wspólnikiem. Jednak dywidenda wypłacona Panu Adamowi stanie się majątkiem wspólnym.
• Przykład 2:
  W przypadku rozwodu udziały Pana Adama nadal należą do niego, ale ich wartość zostanie rozliczona przy podziale majątku. Może to rodzić spór – np. jeśli wartość spółki znacznie wzrosła w trakcie trwania małżeństwa.

Wniosek: wspólność majątkowa daje współmałżonkowi prawo do wartości udziałów, ale nie do samego uczestnictwa w spółce.

Spółka z o.o. przy rozdzielności majątkowej

Podpisanie intercyzy, czyli ustanowienie rozdzielności majątkowej, porządkuje kwestie udziałów w spółce. Każdy z małżonków obejmuje udziały wyłącznie do swojego majątku osobistego.

W praktyce:

• Przykład 3:
  Pani Katarzyna prowadzi firmę i zakłada spółkę z o.o., do której wnosi kapitał. Jej mąż – choć nie angażuje się w biznes – nie ma żadnych praw do udziałów. Jeżeli spółka wypracuje zysk i Pani Katarzyna otrzyma dywidendę, środki te pozostają tylko jej własnością.
• Przykład 4:
  W przypadku rozwodu mąż Pani Katarzyny nie może domagać się udziału w wartości spółki. Dzięki temu majątek firmowy jest w pełni oddzielony od majątku prywatnego małżonków.

Wniosek: rozdzielność majątkowa jest korzystnym rozwiązaniem, gdy biznes prowadzi głównie jedno z małżonków, a drugi nie chce uczestniczyć w ryzyku ani podziale zysków.

Ryzyko „pozorności” spółki i ZUS

Warto wiedzieć, że ZUS często kwestionuje dwuosobowe spółki małżonków, uznając je za „pozornie” wieloosobowe. Dlaczego? Bo w jednoosobowej spółce wspólnik musi płacić składki, a w wieloosobowej – już nie.

Jak wygląda to w praktyce?

• Przykład 5:
  Małżonkowie dzielą udziały 99% dla męża i 1% dla żony. ZUS może uznać, że faktycznie mamy do czynienia z jednoosobową spółką i nałożyć obowiązek opłacania składek.
• Przykład 6:
  W innej spółce małżonka posiada zaledwie 5% udziałów, ale aktywnie uczestniczy w zarządzaniu firmą i współdecyduje o strategicznych decyzjach. W takim przypadku argument ZUS o „pozorności” jest łatwy do obalenia.

Rekomendacja biura rachunkowego: jeśli spółkę zakładają małżonkowie, warto zadbać o racjonalny podział udziałów i realne uczestnictwo obu stron w spółce – choćby w minimalnym zakresie.

Zatrudnienie małżonka w spółce

Zatrudnienie współmałżonka również rodzi różne konsekwencje podatkowo-składkowe:

• W jednoosobowej spółce z o.o. zatrudnienie żony/męża może być potraktowane przez ZUS jako zatrudnienie osoby współpracującej – co oznacza składki jak za przedsiębiorcę.
• W spółce dwuosobowej (z udziałem obojga małżonków) zatrudnienie współmałżonka jest traktowane tak samo, jak zatrudnienie innej osoby.

Przykład 7:

Pan Krzysztof jest jedynym wspólnikiem spółki z o.o. i zatrudnia żonę na etat. ZUS nakazuje mu opłacanie składek tak, jakby prowadził działalność z osobą współpracującą. Natomiast gdyby Pani Krystyna miała choćby niewielki pakiet udziałów w spółce, zatrudnienie mogłoby być ocenione zupełnie inaczej.

Umowa spółki – kluczowe zapisy dla małżonków

Zakładając spółkę z o.o. z małżonkiem, warto odpowiednio skonstruować umowę spółki. Kluczowe elementy to:

• zasady obrotu udziałami – np. czy współmałżonek może sprzedać swoje udziały osobie trzeciej bez zgody drugiego,
• dziedziczenie udziałów – można przewidzieć, że udziały nie przechodzą automatycznie na małżonka po śmierci wspólnika, a spółka spłaca spadkobierców,
• prawo wstąpienia małżonka do spółki – część spółek dopuszcza taką możliwość, inne wymagają zgody pozostałych wspólników.

Przykład 8:

W jednej ze spółek rodzinnych umowa przewidywała, że w razie śmierci wspólnika jego małżonek nie wstępuje do spółki, lecz otrzymuje ekwiwalent pieniężny za udziały. Dzięki temu spółka uniknęła paraliżu decyzyjnego i mogła płynnie kontynuować działalność.